Seni Öldürmeyen Şey Gerçekten Güçlendirir mi? Deneyimden Öğrenmenin Yolu

Kişisel gelişim edebiyatının en sevdiği ezberlerden biriydi, "Seni öldürmeyen şey güçlendirir."   

Güçlenmenin tanımı değiştiği için bu cümle de geçerliliğini yitirdi.

Çoğu zaman hayatın tokadını yemek, ağır bir kriz atlatmak ya da ilişkilerde derin bir hayal kırıklığına uğramak bizi otomatik olarak bilge ve güçlü bir insana dönüştürmez. Hatta dürüst olalım; hayattan keyif alan birine de dönüştürmez.   

Aksine, bizi daha kuşkucu, insanlara karşı mesafeli, kimseye güvenemediği için her şeyi tek başına halletmeye çalışan kontrol delilerine çevirebilir. Başka bir deyişle: Yaşanan zorluklar çoğu zaman güç değil nur topu gibi yeni zırhlar ve savunma mekanizmaları hediye eder.   

Zor bir dönemin ardından sadece kabuk bağlamak ile sahiden olgunlaşmak arasındaki fark, o fırtına dindikten sonra zihnimizle ne yaptığımızla ilgilidir.

Beyin Hayatta Kalmak İster, Öğrenmek Değil

Neden zorluklar kendiliğinden ders vermez? Cevap insan biyolojisinde saklı.

Beynimiz bir kriz anında "büyümek, deneyimi bilgeliğe çevirmek" gibi entelektüel hedeflerle ilgilenmez, tek bir birincil amacı vardır: Bizi hayatta tutmak. Tehlike anında amigdala ve limbik sistem devreye girer ve acil bir yangın söndürme refleksiyle hızlıca savunma kalıpları üretir:   

• "Bir daha kimseye sırrını verme, güvenme"   

• "Her detayı mükemmel yap ki kimse seni eleştiremesin."   

• "Ters giden ilk anda ortamı terk et."   

  
  

Olay yatıştıktan sonra durup o tecrübenin anatomisine dışarıdan bakmazsak, beynimizin o panik anında geliştirdiği bu savunma reflekslerini zamanla kendi karakterimiz zannetmeye başlarız. "Ben zaten mesafeli biriyim", "Ben kimseden bir şey istemem, her işimi kendim hallederim" ya da "Ben yalnızlığı seviyorum" dememizin altında, aslında geçmişte aldığımız bir yaranın savunma zırhı yatıyor olabilir.

Deneyim sadece bir ham maddedir; düşünmek ise o ham maddeyi işleyip kalıcı bir içgörüye dönüştürme işçiliğidir.

Deneyimden Öğrenmenin Yolu

Eğitim felsefecisi John Dewey bu gerçeği tek bir cümleyle özetler: "İnsan deneyimlerden değil, deneyimlerin üzerine düşünerek öğrenir."   

Üzerine durup düşünülmemiş 10 yıllık bir hayat tecrübesi, 10 yıllık bir bilgelik getirmez; aynı 1 yılın 10 kez üst üste tekrarlanması durumudur.

HAFTANIN NETLİK SORULARI

Bu hafta hayatındaki ezberlere daha net bir zihinle bakmak için kendine şu 2 soruyu sor:

1. Zırh Testi: Son dönemde yaşadığın zorlu bir tecrübeden sonra cebine hayatı daha keyifli yaşamana yardımcı olan bir ders mi koydun, yoksa sadece insanlara/işe/ olaylara karşı yeni bir mesafe duvarı mı ördün?

2. Deneyimdeki Hazine: Sence geçmişteki hangi deneyimine şimdi uzaktan ve objektif baksan orada keşfedilmeyi bekleyen bir öğrenme hazinesi duruyor?

(Tavsiye: Yazarak cevap ver. Düşünceleri kağıda dökmek, beynin yükünü hafifletir, ve cevapların dönüştürücü gücünü artırır.)

SOMUT ADIM

Bir eylem adımı at: Yukarıdaki sorulardan birinin cevabını bana email atarak paylaş.

Yazmak, zihnine konuyu yeniden değerlendirme ve netleşme şansı verir. Gelen tüm yanıtları bizzat okuyorum.   

Bir Sonraki hafta

Zihnine Dışarıdan Bakabilme Becerisi: Üstbiliş

Yaşadığımız bir krizin veya yoğun bir duygunun içindeyken büyük resmi görmek kolay değildir. Çünkü kendi düşüncelerimiz, içinde yüzdüğümüz su gibidir; varlığını bile fark etmeyiz.

İşte bu noktada zihinsel olgunlaşmanın en kritik kasına ihtiyacımız var: İnsanın kendi düşünme süreçlerine yukarıdan, bir kartal gibi bakabilme yeteneği; yani Üstbiliş (Metacognition). Metakognisyon olarak da Türkçe'de kullanımı var.

Özellikle meditasyon bu üst biliş yetkinliğini artırıyor. Psikolojik danışmanlıkta ise duygularla harmanlanan bir şekilde devreye giriyor. Ama üç yaklaşımı da bilen biri olarak diyebilirim ki size sokratik diyalog alanı açan profesyonel bir koçluk seansı baştan sona bir Metakognisyon egzersizidir ve ben seanslarımda danışana tam olarak bu yetkinliği kazandırıyorum.

Eğer son dönemlerde aynı senaryoların içinde patinaj çektiğini hissediyorsan, yaşadığın krizlerin sana ne öğrettiğini önyargısızca masaya yatırmak ve acıyı bir öğrenmeye dönüştürmek istersen, bana doğrudan bir e-posta yazabilir ya da 1:1 Zihinsel Netlik Seansı için randevunu oluşturabilirsin.  

Birlikte bakalım: Yaşadıkların sana sadece kalın zırhlar mı örmüş, yoksa keyifli bir yaşam sağlayan bir bilgelik mi kazandırmış?   

Görüşmek üzere,

Yasemin